Plac Katedralny 4a · 37-700 Przemyśl · tel. 16 678 66 94 · fax. 16 678 26 74 · kuria@przemyska.pl

Wychowanie do odbioru masowego przekazu
w świetle nauczania Kościoła

Ks. Kazimierz Bełch
wykład wygłoszony do Rad: Społecznej i Duszpasterskiej

Środki masowego przekazu stały się pierwszym areopagiem współczesnego świata, głównym narzędziem informacji i formacji. Z powodu rozprzestrzenienia się i wnikania wszędzie stanowią środowisko ludzkiego bytowania. Wiedza o życiu i sposób myślenia o nim są w znacznym stopniu określane przez środki przekazu. Wpływają one nie tylko na to, jak ludzie myślą, ale także o czym myślą.

W tej sytuacji środki masowego przekazu mogą stać się źródłem wielkiego dobra albo też wielkiego zła, mogą budować lub niszczyć, rozwijać kulturę życia lub kulturę śmierci. Nie są one jednak ślepymi siłami natury, wymykającymi się ludzkiej kontroli. Są tylko instrumentem, narzędziem, którym posługuje się człowiek. Ludzie decydują, do jakich celów będą używane. Skutki (dobre lub złe) zależą od sposobu posługiwania się mediami przez nadawców (autorów, twórców programów, redaktorów naczelnych, kierowników stacji nadawczych itd.), jak i od sposobu korzystania z przekazu przez odbiorców (czytelników, widzów, słuchaczy). Dlatego jednym i drugim potrzebne jest odpowiednie przygotowanie.

W niniejszym opracowaniu, zgodnie z tematem, weźmie się pod uwagę tylko odbiorców. Będzie mowa jedynie o formacji podstawowej, z pominięciem innych jej rodzajów, jak pastoralna czy specjalistyczna. Uwzględni się potrzebę wychowania (I), istotne jego elementy (II) oraz podmioty i sposoby jego realizacji (III).

I. Potrzeba wychowania

1. Przygotowanie do odbioru masowego przekazu należy postrzegać podobnie jak przygotowanie do korzystania z wielu innych dóbr dostępnych człowiekowi. Posługiwanie się tymi dobrami bez należytego przygotowania często stwarza poważne zagrożenie dla człowieka, a w każdym przypadku uniemożliwia optymalne ich wykorzystanie. Do najczęstszych źródeł zagrożeń, a zarazem przeszkód w pełniejszym korzystaniu z mediów, należą zwłaszcza: nieznajomość języka medialnego, nieetyczne posługiwanie się mediami przez nadawców oraz konsumpcjonistyczne traktowanie przekazu medialnego przez odbiorców.

1.1. Język mass mediów pozornie wydaje się być w pełni zrozumiały, i w tej pozorności kryje się niebezpieczeństwo wprowadzenia odbiorców w błąd . Każde z mediów posługuje się swoistą gramatyką i koduje rzeczywistość w swój specyficzny sposób. Wspólną cechą wszystkich mediów jest „konstruowanie” rzeczywistości. Nie przekazują faktów, ale ich interpretacje. To, co dociera do odbiorcy nie jest czystą rzeczywistością, lecz światem sztucznym, zrekonstruowanym. Rzeczywistość zmediatyzowana przedstawia fenomenologiczną, czyli częściową i zredukowaną stronę ludzkiego doświadczenia . Niebezpieczeństwo wprowadzenia odbiorców w błąd znacznie wzrosło wraz z wytwarzaniem przez media tzw. rzeczywistości wirtualnej.

Właściwością masowego przekazu jest również uniformizacja, czyli ujednolicenie poziomu. Treści przeznaczone dla masowego odbiorcy są poddawane specjalnej obróbce celem nadania im sugestywnej, łatwo czytelnej formy, takiej, która uprzystępni je jak największej liczbie osób Dokonuje się przy tym homogenizacji, czyli przemieszania ze sobą elementów treściowych o różnym poziomie, znaczeniu i wartości. Taka lekkostrawna „papka” prowadzi do zniwelowania ludzkich aspiracji i dążeń, jak również do stopniowego zaniku racjonalnego krytycyzmu i niezależności opinii w ocenie treści przekazu. Zatem jest ciosem w indywidualność człowieka. Pod jej wpływem kształtują się ludzie „jednowymiarowi”, powstaje społeczeństwo duchowych „proletariuszy”, o spłyconej wrażliwości intelektualnej, estetycznej, moralnej i religijnej , którzy nie dostrzegają w swym życiu miejsca na wartości wyższe.

Media wprowadzają u odbiorców również zmiany w ich sposobie percepcji rzeczywistości. Formy masowego przekazu zostały obecnie zdominowane przez obraz, przekaz zaś słowny usuwany jest na peryferie. Obraz odwołuje się wprost do uczuć, a nie do intelektu, jak słowo. Jest przekazem typowo zmysłowym, a nie umysłowym. Odbiorca skupia się na tym, co przedstawiają zmysły. Zachodzi tu niebezpieczeństwo, że obraz, który jest jedynie środkiem pośredniczącym w przekazie, zostanie wzięty za samo przesłanie. Nadmierne obcowanie człowieka z obrazem spłyca myślenie, osłabia krytycyzm, hamuje twórczą ciekawość.


poprzednie -   1  2  3  4  5  6  7  8  9  10   - następne

© 2005-2014 Kuria Metropolitalna w Przemyślu